ประเภทของการนวดไทย

 1. การนวดแบบทั่วไป (แบบเชลยศักดิ์)

ปัจจุบันมีการเรียนการสอน การนวดแบบทั่วไป ตามสถาบันการศึกษา โดยผู้เรียนสามารถ สมัครเรียนได้โดยตรง โดยไม่มีการสอบคัดเลือก อัตราค่าเรียน ขึ้นอยู่กับสถานศึกษาจะกำหนด ซึ่งจะมีทั้ง หลักสูตรระยะยาว อาจเรียนเฉพาะวันหยุดราชการ หรือทุกวัน ตามแต่จะตกลงกัน การเรียนการสอน โดยทั่วไป เป็นการสอนตัวต่อตัว กับครูศิษย์รุ่นพี่ โดยใช้การสาธิต และฝึกปฏิบัติ เนื้อหาการเรียนการสอน มักเป็นการเล่าประสบการณ์ของครู และสอนกายวิภาคศาสตร์แบบโบราณบ้าง พร้อมทั้งอบรมจริยธรรม โดยถือหลักศีลธรรมเป็นสำคัญ สำหรับการเริ่มต้นเรียน อาจไม่พร้อมกัน แต่เมื่อครบกำหนดการเรียนของศิษย์ ครูผู้สอนจะทดสอบผลการเรียน ด้วยตนเองโดยให้ศิษย์ทดลองนวดครู หากทำได้ดี ถูกต้อง ครูจะออกใบรับรองให้ ถ้ายังทำไม่ได้ไม่ดี ไม่ถูกต้อง ก็จะให้เรียน และฝึกหัดเพิ่มเติมต่อไป

 2. การนวดแบบราชสำนัก

มีการเรียนการสอนสืบต่อกันมา เช่นเดียวกับการนวดแบบทั่วไป แต่อาจารย์ผู้สอน จะเลือกศิษย์ ดูนิสัยใจคอ รูปร่าง ท่าทาง ว่าพอที่จะเรียนได้หรือไม่ ถ้าเห็นว่าจะเรียนไปไม่ได้ตลอด ก็จะไม่รับเสียแต่แรก แต่หากไม่แน่ใจก็จะให้ผู้สมัครทดลอง ฝึกฝนกำลังกายไปพลางๆ ก่อน ถ้าผู้เรียนขาดความอดทน ก็จะเลิกลากันเอง ส่วนผู้ที่ที่ผ่านการทดสอบแล้ว ครูจะดำเนินการสอน เป็นขั้นตอนต่อไป วีธีการสอน ใช้การสาธิต ฝึกปฏิบัติ พร้อมกับทดสอบผลการเรียนเช่นกัน เนื้อหาวิชา จะเริ่มตั้งแต่จรรยามารยาท ในการเข้าหาผู้ป่วย หลักการนวดเบื้องต้นทั้งตัว กายวิภาคศาสตร์แบบโบราณ การวางมือในการนวด ที่ตำแหน่งต่างๆ การใช้แรงในการนวด และระยะเวลา ในการกด-ปล่อยมือที่นวด ความเหมาะสมกับตำแหน่ง และโรคที่จะรักษา รวมทั้งประสบการณ์ของครู จะเป็นสาระสำคัญยิ่ง

นอกจากนี้จะต้องไม่ทำการนวดคนไข้ ที่มีแพทย์เจ้าของคนไข้อยู่แล้ว เพราะเป็นการก้าวก่ายกัน และไม่ทำการนวด ในสถานที่อโคจรอื่นๆ เช่น โรงแรม โรงน้ำชา สถานเริงรมย์ บ่อนการพนัน ฯลฯ แต่อาจไปนวดที่บ้านผู้ป่วยได้ หากมีความจำเป็น แต่นิยมมากที่สุด คือ นวดที่บ้านของหมอเอง

สำหรับการสอนการนวดไทยสายราชสำนักนี้ มี 4 ขั้นตอน คือ

• การนวดขั้นพื้นฐาน

• การกดจุด

• ทฤษฎีและวิธีการรักษาโรค

• การใช้วิธีนวด เทคนิค

เมื่อมีการเรียนการสอนภาคทฤษฎี ต้องมีการฝึกปฏิบัติ เพื่อให้นักศึกษาฝึกหัดตรวจ และรักษาโรค แต่หลักสูตรจะกล่าวถึง หลักพื้นฐานเป็นส่วนใหญ่ ขั้นตอนต่อๆ ไปคงต้องจัดอบรม ในระยะต่อๆ ไป

การเรียนการสอนนวดแบบราชสำนักนี้ ผู้เรียนจะต้องฝึกฝนจนมีฝีมือ เข้าใจหลัก และวิธีการนวด การแต่งรสมือ และการรักษาโรคต่างๆ ซึ่งอาจต้องใช้เวลานาน 3-5 ปี ติดต่อกัน (แล้วแต่สติปัญญา ไหวพริบ และความสามารถของผู้เรียน) แล้วครูจะให้ผู้เรียนทำการนวดผู้ป่วย ในสำนักของครู โดยครูจะเป็นผู้ตรวจ และสั่งงาน เป็นการนวดภายใต้การดูแลของครู หากมีข้อบกพร่อง ครูจะคอยแนะนำแก้ไข ระยะเวลาช่วงนี้ อาจใช้เวลาเป็นปี จนครูแน่ใจว่า ศิษย์มีความรู้ความสามารถ และจรรยาพอที่จะรักษาผู้ป่วยได้ สำหรับศิษย์ ที่จะทำการสอนนักเรียนใหม่ได้ จะต้องได้รับอนุญาตจากครูของตนเสียก่อน ซึ่งจะประกาศ ในพิธีไหว้ครูประจำปี จะทำการสอนเอง โดยพลการไม่ได้ ถือว่าผิดจรรยา และไม่เคารพครู